- Fason Kozmetik Fabrikası
- Tesis notları
- Fabrika Kapasitesi Nasıl Hesaplanır? Parti, Hat ve Vardiya Mantığı
İE-056Rehber
Fabrika Kapasitesi Nasıl Hesaplanır? Parti, Hat ve Vardiya Mantığı
Kozmetik fabrikası kapasitesinin parti büyüklüğü, ambalaj hacmi, fire, dolum hızı, vardiya ve ürün değişim süresiyle nasıl hesaplandığı; örnek hesap.
- HazırlayanFason Kozmetik Fabrikası editörleri
- Süre4 dk
- Güncelleme

Kapasite, en yavaş halkaya göre belirlenir. Bir partinin kaç ambalaj ettiği yaklaşık olarak parti ağırlığı × (1 − fire) ÷ (ambalaj hacmi × yoğunluk) ile hesaplanır. Günlük kapasite ise hazırlanabilen parti sayısı, dolum hattının hızı, vardiya süresi ve ürün değişiminde kaybedilen zaman birlikte değerlendirilerek bulunur. Tek bir "günlük adet" rakamı tüm bu etkenleri gizler.
Üreticiyle konuşurken en sık duyulan cümlelerden biri "Günde şu kadar adet üretiyoruz" olur. Bu rakam doğru olabilir ama hangi ürün, hangi ambalaj ve hangi koşullar için geçerli olduğu belirtilmezse çok az şey anlatır. Bu not, kapasitenin nasıl hesaplandığını basit bir örnekle gösteriyor. Örnekteki sayılar yalnızca hesaplama mantığını göstermek içindir; gerçek değerler tesisten tesise değişir. Tesisin genel akışı için kozmetik fabrikası nasıl çalışır el kitabına bakabilirsin.
Bir parti kaç ambalaj eder?
Kazanda hazırlanan ürün kilogram olarak ölçülür, ambalaj ise mililitre ile ifade edilir. İkisini bağlayan şey ürünün yoğunluğudur. Ayrıca dolum sırasında hat başında ayar için harcanan, kazanda ve borularda kalan ve numune olarak alınan miktarlar düşülmelidir; buna fire diyoruz.
- Parti ağırlığını grama çevir: kilogram × 1000.
- Fireyi düş: sonuç × (1 − fire oranı).
- Bir ambalajın ağırlığını bul: hacim (ml) × yoğunluk (g/ml).
- Kalan ürünü bir ambalajın ağırlığına böl ve aşağı yuvarla.
Örneğin yoğunluğu 1,0 g/ml olan bir üründen 500 kg'lık bir parti hazırlandığını, 250 ml ambalaja dolacağını ve firenin yüzde 3 olduğunu düşünelim. 500.000 gramın yüzde 97'si 485.000 gram eder; bu da 250 gramlık ambalajlara bölündüğünde yaklaşık 1.940 ambalaj demektir. Ana sayfadaki kapasite hesabı bu mantıkla çalışır.
Halkalar
Bir fabrikanın günlük kapasitesi tek bir makineye bağlı değildir. Hazırlık, onay, dolum ve değişim gibi halkalardan oluşan bir zincirdir ve zincirin hızı en yavaş halka kadardır.
| Halka | Belirleyen | Örnek soru |
|---|---|---|
| Hazırlık | Kazan hacmi, parti süresi, kazan sayısı | Günde kaç parti hazırlanabilir? |
| Onay | Laboratuvar süresi | Dolum öncesi ne kadar beklenir? |
| Dolum | Hat hızı, ambalaj, nozul sayısı | Bu ambalajda saatte kaç adet? |
| Değişim | Temizlik ve ayar | Ürün değişiminde ne kadar zaman gider? |
| Karantina | Sonuç bekleme | Sevkiyat öncesi kaç gün beklenir? |
Dolum hızının etkisi
Dolum hattının hızı genellikle dakikadaki adetle ifade edilir. Ancak bu değer en uygun koşullarda ölçülmüş olabilir. Gerçek üretimde hat duraklamaları, ambalaj sorunları ve vardiya içindeki molalar nedeniyle ortalama hız daha düşük olur. Bu yüzden kapasite hesaplanırken teorik hız yerine gerçekçi bir verimlilik oranı kullanmak gerekir. Dolum makinelerinin farklarını dolum makinesi türleri notunda anlattık.
Ürün değişimi
Bir hattın gün içinde birden fazla ürün doldurması gerekiyorsa, her değişimde temizlik ve ayar zamanı kaybedilir. Bu süre kısa partilerde toplam sürenin önemli bir bölümünü oluşturabilir. Bu nedenle küçük partiler, oransal olarak daha fazla zaman ve fire demektir. Temizlik konusunu ekipman temizliği ve doğrulama notunda bulabilirsin.
- Ürün ve ambalajKapasite rakamı hangi ürün ve ambalaj için verildi?
- VerimlilikTeorik hız mı, ortalama hız mı?
- DeğişimÜrün değişimi süresi hesaba katıldı mı?
- OnayLaboratuvar ve karantina süresi termine eklendi mi?
Termin takvimi
Gerçekçi bir termin yalnızca dolum gününden oluşmaz. Hammadde ve ambalaj tedariki, numune onayı, üretim, laboratuvar kontrolleri, karantina ve sevkiyat birlikte planlanmalıdır. Karantina süresinin neden gerekli olduğunu karantina ve serbest bırakma notunda anlattık. Kazan hacminin parti büyüklüğüne etkisi için vakumlu homojenizatör nedir notuna da bakabilirsin.
Üreticiye sorulacaklar
Kendi ürününün kıvamını, ambalajını ve hedef miktarını yazarak üreticiden şu bilgileri iste: en küçük ve en büyük parti büyüklüğü, bu ambalajda ortalama dolum hızı, tahmini fire oranı, ürün değişim süresi ve laboratuvar onay süresi. Bu bilgilerle kendi hesabını yaparak teklifteki termini sınayabilirsin.
Kapasite rakamını tek başına değil, ürün, ambalaj ve zincirin en yavaş halkasıyla birlikte değerlendir. Örnek hesapla elde ettiğin rakam ile üreticinin verdiği termin arasında büyük fark varsa, farkın nedenini sormak gerekir.
Sık sorulan sorular
Fire oranı neden partiden partiye değişir?
Ürünün kıvamı, kazan ve boru hacmi, ayar süresi ve parti büyüklüğü fireyi etkiler; küçük partilerde fire oransal olarak daha yüksektir.
Yoğunluğu nereden öğrenebilirim?
Ürünün spesifikasyonunda ya da laboratuvar ölçümlerinde yer alır; bilinmiyorsa yaklaşık bir değerle hesaplayıp üreticiyle teyit edebilirsin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; belirli bir tesisi, makineyi ya da üreticiyi önermez. Mevzuat ve teknik gereklilikler değişebilir; güncel kural için resmî kaynakları ve uzman görüşünü esas alın.


